Vậy là đã 10 năm, tính từ buổi tọa đàm về Nhân vật lịch sử Nguyễn Văn Vĩnh, do Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam phối hợp cùng gia đình tổ chức tại Hà Nội, vào tháng Sáu năm 2002. Ở bài viết: “Các sự kiện chính trong hành trình 10 năm của đề tài Nguyễn Văn Vĩnh - Cuộc đời và sự nghiệp”, chúng tôi đã tổng kết các diễn biến chính liên quan đến tiến trình phục dựng chân dung của học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Hôm nay, trước khi bước sang năm mới 2013, Ban Biên tập trang thông tin điện tử tannamtu.com, xin được chia sẻ với các bạn độc giả giản dị của mình đôi điều về những bước đi trong năm vừa qua đối với đề tài này.

Ngày 31/1/1995 tại Hà Nội, nhân dịp đón xuân mới, năm anh em ruột cùng nhau ngồi tâm sự, hồi tưởng lại những người anh ruột quá cố của mình là bác sỹ Nguyễn Hải; nhà thơ, nhà báo, nhà dịch thuật và là họa sỹ Nguyễn Giang. BBT chúng tôi xin được biên tập lại những ghi chép của buổi gặp tâm sự này, vừa để giới thiệu với các quý vị độc giả một cách khái quát về hai người con trai đầu của học giả Nguyễn Văn Vĩnh, vừa để tưởng nhớ đến những người đã khuất trong số năm con người của buổi tâm sự này. Đây cũng là một lối hành sử theo tập quán và đạo lý của người Việt từ lâu đời. Thường cứ đến cuối năm, giáp Tết, người ta hay hồi tưởng, nhớ đến những người thân đã mất. Cầu cho vong linh của các bậc tiên liệt, luôn được mát mẻ và linh thiêng!

"Ngày 2 tháng 5 vừa rồi, khi học giới nước Nam bị cướp đi mất một Nguyễn Văn Vĩnh mà họ vô cùng trọng vọng, không chỉ các đồng nghiệp và đồng liêu, bè bạn và học trò, mà có thể nói rằng tất cả những ai ở Đông Dương gắn bó hoặc quan tâm đến phong trào tư tưởng của người nước Nam đều xúc động sâu xa. Bởi vì ngay lập tức tất cả mọi người cảm thấy rằng một chút gì thuộc về cái Thiện và cái Dũng đã vừa tắt theo con người có khí chất mạnh mẽ và cao cả ấy" - Nguyễn Văn Tố.

Có những nhà văn, nhà báo Việt Nam đầu tiên đặc biệt coi trọng vai trò của tiếng Việt. Nguyễn Văn Vĩnh từng nói “Nước Nam ta mai sau này, hay dở cũng ở chữ Quốc ngữ”. Suốt đời ông mong sao chữ quốc ngữ có một tương tai rực rỡ. Phạm Quỳnh cũng có một câu bất hủ: “Truyện Kiều còn, tiếng ta còn; Tiếng ta còn, nước ta còn.” Chúng ta đề cập tới dòng chảy tiếng Việt từ khi dùng chữ quốc ngữ viết báo. Mở đầu bằng Gia Định báo (GĐB,1865) ở Nam Bộ và Đông Dương tạp chí (ĐDTC, 1913) , Nam Phong tạp chí (1917) ở Bắc Bộ. Tiếng nói một dân tộc luôn luôn thay đổi ở cả 3 mặt ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp, nhanh chậm, nhiều ít khác nhau tùy lúc tùy nơi. Thay đổi về ngữ âm rất chậm, hầu như không thấy.

Các nhà báo đều hiểu, khi viết bài cho các tờ báo An Nam, chỉ nên viết vừa đủ những gì phải nói, những điều được phép nói. Những người lo việc kiếm sống, đã rất hiểu việc không nên tạo ra những khó khăn cho ông chủ của mình, người đang sử dụng mình, bằng những chiêu đánh lừa được sự sắc sảo của những kẻ kiểm duyệt. Qua đây, ngài Toàn quyền cũng nên nhận thấy rằng, các tờ báo An Nam đều rất “ngoan ngoãn”, việc hủy bỏ chế độ kiểm duyệt chẳng qua chỉ là cách tiết kiệm chi tiêu trong thời buổi này mà thôi.
...
Tôi nghĩ về sự tự do của báo chí An Nam cũng phải được trưởng thành như lời dạy của Victor Hugo: “Những chữ viết đầu tiên của người viết cũng phải được cân nhắc như những bước đi đầu tiên của một đứa trẻ khi tập đi”.

Bằng việc dịch các bài thơ ngụ ngôn của La Fontaine ra tiếng Việt, Nguyễn Văn Vĩnh đưa đến cho đồng bào mình bài học tổng quát về tinh thần có tác dụng mở rộng không gian đối thoại giữa con người với các nhân vật tưởng tượng xung quanh thứ tiếng nói chung là tiếng Pháp.

Không có gì đáng ngạc nhiên khi từ bao lâu nay, chúng ta đã biết rằng Nguyễn Văn Vĩnh giữ vị trí quan trọng trong việc truyền bá văn hoá Pháp tại Việt Nam. Bằng công trình xuất sắc dịch các tác phẩm của thiên tài Pháp, ông đã giúp nhiều thế hệ người VN tiếp xúc với tiếng Pháp, thứ tiếng mà, như một trong các ông tổ đã sáng lập ra, cho rằng mang tính nhân văn trọn vẹn và được dệt vòng quanh trái đất.

VanVN.Net - Đến đây, tôi không thể không nhớ lại cái tài viết báo của ông Nguyễn Văn Vĩnh. Không phải nói, ai cũng biết ông Vĩnh là một nhà học nhiều biết rộng, vấn đề gì cũng biết. Điểm đó không phải là một điểm đặc biệt, vì chung quanh ông cũng có nhiều người tài ba như thế. Nhưng khác một điều là những người kia thì không ứng dụng được cái biết của mình làm lợi ích cho người khác. Đằng này ông Vĩnh học và hành ngay. Phải nói ngay, thời ấy, ông đã có một ý thức về nghề báo và những bài xã thuyết hay, ý nghĩa, được người đương thời lưu ý đều ký là Tân Nam Tử (biệt hiệu của ông Nguyễn Văn Vĩnh) và đăng ở Đông Dương tạp chí, Trung Bắc Tân Văn lẫn L’Annam Nouveau.

Con người của Nguyễn Văn Vĩnh, nhìn từ nhiều góc độ đời thường, là một mẫu người cởi mở, tác phong nhanh nhẹn, ứng xử minh bạch. Những người nghiên cứu về Nguyễn Văn Vĩnh (cho dù phục vụ những mục đích khác nhau), đều nhận định rằng: không thấy trong các tài liệu, khi viết về ông, cả bằng tiếng ta lẫn tiếng Tây, mà nêu những điều không tốt, có tính chê bai về lối sống, về tác phong sinh hoạt và các mối quan hệ xã hội ở ông. Nguyễn Văn Vĩnh là người sống quảng đại. Nhờ có vốn trí thức phong phú, hiểu nhiều điều trong cuộc sống một cách thấu đáo, và luôn nhìn cuộc đời với con mắt độ lượng. Ông yêu quý, thương, và đùm bọc, chia sẻ với tất cả những người ruột thịt, họ hàng xa gần (điều này được xác nhận qua các thành viên là con cháu của những người anh chị em họ của cụ Vĩnh).

Như chúng tôi đã đưa tin, ngày thứ Bẩy 11.5.2013 vừa qua, trong nét đẹp văn hóa, chương trình Cà phê sách chiều thứ Bẩy đã tổ chức buổi trò chuyện với ông Nguyễn Lân Bình, là chủ biên cuốn sách "Lời Người Man di hiện đại", sẽ được NXB Tri thức cho phát hành vào tháng 8 tới đây. Chủ trương và tổ chức hoạt động này là nhạc sỹ Dương Thụ.

Trong buổi giao lưu văn hóa này, ngoài những nhà nghiên cứu, các nhà chuyên môn, những độc giả yêu sách, còn có mặt khá nhiều các cơ quan thông tấn và báo chí như: TTX.VN, truyền hình VOV, báo Thanh niên, báo Sài gòn tiếp thị, báo Thể tao Văn hóa... Chúng tôi xin trân trọng giới thiệu với các quý vị độc giả một phần bản tin văn hóa của Truyền hình TTX.VN phát ngày 13.5.2013 về sự kiện văn hóa trên đây.

Nhân dịp xuân mới, xuân Quý Tỵ, Ban Biên tập trang thông tin chuyên đề Tân Nam tử Nguyễn Văn Vĩnh xin được gửi tới các thành viên là hậu duệ của gia tộc học giả Nguyễn Văn Vĩnh, các độc giả từ khắp mọi miền của thế giới lời chúc mừng nồng nhiệt và chân thành. Xin chúc các quý vị một mùa xuân mới với một sức khỏe vững bền, nhiều niềm vui và nhiều may mắn trong cuộc sống! Ban Biên tập tannamtu.com cũng xin được bày tỏ lòng biết ơn trước sự quan tâm, chia sẻ và cổ vũ của các thành viên là hậu duệ trong gia tộc. cũng như các cộng sự, các độc giả đã thật sự quan tâm, đóng góp và chia sẻ với đề tài Nguyễn Văn Vĩnh, một đề tài đồ sộ, hấp dẫn và thực sự thiêng liêng. Cầu chúc cho tất cả các quý vị mọi sự tốt lành!