Những bài hát trẻ con (Les chansons d’enfants) L’Annam Nouveau (Báo Nước Nam mới), số 441, phát hành ngày 5/5/1935

 

LỜI DẪN

Chuẩn bị cho việc đón Tết Nguyên Đán Quý Tỵ. Ban Biên tập chúng tôi xin được phục vụ các bạn nhỏ và các độc giả yêu quý văn nghệ dân gian, một số những sưu tầm của học giả Nguyễn Văn Vĩnh về các bài hát dân gian, các bài đồng giao vào những năm 20 và 30 của thế kỷ 20.

Đáng tiếc, vì những tâm sự của học giả Nguyễn Văn Vĩnh khi làm công việc rất Việt Nam này, ông lại phải chia sẻ với các độc giả của mình bằng tiếng Pháp. Nguyên nhân, như những ai quan tâm đến sự nghiệp của ông đều biết, vì ông bị cấm viết bằng tiếng Việt! (Sự kiện 1931, các bạn có thể tham khảo qua bài viết: Vì sao Nguyễn Văn Vĩnh lập tờ báo Nước Nam mới).

Nguyễn Văn Vĩnh đã bày tỏ những quan điểm của mình về việc vì sao ông quan tâm, sưu tầm các tác phẩm đồng giao, dân gian thông qua những bài viết từ năm 1932 trên tờ báo tiếng Pháp do chính mình là chủ bút. Tuy nhiên, mãi đến năm 1943, cuốn sách đầu tiên mang tên: “Trẻ con hát – Trẻ con chơi” của ông do Nhà xuất bản ALEXANDRE DE RHODES mới cho ra đời. Cuốn sách được in tại Nhà in Mai Linh Hà Nội với số lượng 10.200 cuốn và xong ngày 25/5/1943. Như vậy là sau khi ông mất được 7 năm, cuốn sách mới đến được tay người đọc.

BBT chúng tôi sẽ gửi tới các bạn độc giả một vài câu chuyện trong cuốn sách nói trên để góp vui vào không khí đón Xuân. Các bài ca trong cuốn sách được họa sỹ Mạnh Quỳnh vẽ minh họa. Họa sỹ mạnh Quỳnh là người bạn thân thiết của Nguyễn Văn Vĩnh và là họa sỹ vẽ minh họa cho các tác phẩm cần có tranh minh họa, đặc biệt là trong các dịch phẩm của Nguyễn Văn Vĩnh như: Tập truyện ngụ ngôn của La Phoongten (La Fontaine), “Truyện trẻ con” của Pe rôl (Perrault), “Du li vê du ký” của J. Swift và nổi tiếng nhất là bản dịch Truyện Kiều sang tiếng Pháp, ấn hành năm 1942 tại Hà Nội.

Chúng tôi tin rằng, những mảng giới thiệu ít ỏi này vẫn sẽ giúp các quý vị độc giả nhìn nhận được đầy đủ hơn bức tranh toàn cảnh về sự nghiệp văn hóa mà Nguyễn Văn Vĩnh đã để lại cho hậu thế.

BBT tannamtu.com

NHỮNG BÀI HÁT TRẺ CON

(Les chansons d’enfants)

L’Annam Nouveau (Báo Nước Nam mới),

số 441, phát hành ngày 5/5/1935

130114_Scan20013
130114_Scan20014
Góc dưới bên phải là chữ ký của họa sỹ Mạnh Quỳnh.

Đây là một cuốn sách chưa đầy đủ, nhưng nó vẫn sẽ có được vị trí nhất định. Đầu tiên nó sẽ là một trong các cuốn sách dành cho các em nhỏ khi mới tập đọc, đặc biệt nó cần thiết khi chúng ta còn chưa có được một tủ sách riêng dành cho các em. Việc các em nhỏ không có sách riêng cho mình, đã đưa các em đến chỗ đành phải đọc các tờ nhật trình mà các em chỉ thấy được những mặt xấu thông qua mục tin vặt; việc các báo quảng cáo những tiểu thuyết trinh thám, những bộ phim điện ảnh, chỉ giúp các em học những mánh khóe trộm cắp, những cách thức của bọn ăn cướp, những sự ly kỳ khó tin của những nhân vật được gọi là anh hùng và do người lớn tưởng tượng ra… Ở đâu các loại sách giúp cho việc học tập, khảo cứu về lịch sử đất nước, về cuộc sống của dân tộc mình?!

Còn có quyển sách tập đọc nào tốt hơn cho các em khi đọc cuốn sách gồm nhiều bài hát này, nó vừa ngắn gọn, dễ thương, có cả vần, cả nhịp mà chính mẹ các em, chị các em, cả các vú nuôi các em đã từng dỗ em, ru em, dạy em bập bẹ những tiếng nói đầu đời?

Những bài hát này rất tuyệt diệu ngay trong sự giản dị của nó. Tất nhiên, không phải bài nào cũng đơn giản như ai đó mong muốn, nhưng không phải vì thế mà nó mất sự thi vị. Đây là những sản phẩm mà các tác giả đã rất sư phạm khi soạn thảo dành cho những bộ óc non trẻ. Có những đoạn trong các bài hát, thoáng qua tưởng nó tối nghĩa, thiếu rõ ràng, nhưng tính cổ tích của nó đã kích thích, mở ra trong các bộ óc non trẻ phải hoạt động, phải tưởng tượng, vượt ra ngoài sự vây tỏa của quá khứ vừa bí ẩn, vừa sờ sợ nhưng lại vô cùng hấp dẫn.

Cái tục truyền khẩu cũng tạo nên những sự lo ngại, song chính vì lo ngại, nên nó đã được in lại qua những văn bản cổ, nhưng qua các bản in cổ, người ta nhận thấy các lỗi và những thiếu sót khi xuất bản lại. Cũng là sự không may, vì không phải lúc nào cũng được chú ý tới các chi tiết tỷ mỷ, thiếu sự tuân thủ nghiêm ngặt khi dùng các câu văn cổ, vô tình tạo nên sự lố lăng do việc ráp đặt tư tưởng cũ với lối sống mẻ. Có thể, sẽ phải tìm cách thay thế chính những sáng tạo mới của chúng ta dựa trên những tiêu chí cuộc sống mà tổ tiên của chúng ta đã từng ca ngợi.

Thực tế này, đã làm cho công việc của người đi tìm kiếm, sưu tầm càng trở nên tinh tế. Những bài hát cổ, đôi khi chỉ giữ được cái hình thức, làn điệu, nhưng nội dung đã có những sự biến hóa vì phụ thuộc vào thời thế và từng giai đoạn lịch sử ở từng vùng, từng địa phương. Đối với những bài hát khác nhau, có tính đơn giản mà lại được phổ biến rộng, người sưu tầm nên tìm cẩn thận, kỹ càng ở những vùng quê ít bị ảnh hưởng của cuộc sống thành thị và dân cư không đông. Phải biết đối chiếu, so sánh một cách tỷ mỷ, phân biệt được nguồn gốc tính tư tưởng của những nhà thơ dân gian mà chẳng ai biết từ xa xưa với những chi tiết của bài hát đã được các thế hệ đi sau thêm, hoặc bớt.

Đây chính là công việc dành cho các nhà khoa học, các nhà chuyên môn chuyên nghiên cứu về văn học dân gian. Việc này đã vượt quá khả năng của chúng tôi. Tuy nhiên, cần có ai đó nêu lên, lấy đó làm cơ sở để tìm hiểu và cùng bàn luận.

Với nhiệt tình của mình, chúng tôi mong muốn đề tài này sẽ trở nên hữu ích khi sẽ có sự tham gia của các độc giả đọc báo của chúng tôi.

Một số bài hát chúng tôi sưu tầm được, chúng tôi sẽ cho in thành một cuốn sách, cuốn sách này được nằm trong chủ trương xây dựng thành tủ sách và sẽ được giới thiệu với công chúng vào thời điểm thích hợp.

Chúng tôi hình dung, cuốn sách xuất bản đầu tiên này sẽ tạo nên việc cho ra đời nhiều cuốn khác nữa, bởi lẽ nó chưa được đầy đủ. Các bài hát mà chúng tôi sưu tầm được trong cuốn sách, rất có thể nó chưa hoàn toàn đúng với nguyên bản. Chúng tôi chân thành có lời, mời các vị độc giả cùng chúng tôi tham gia vào công việc rất hấp dẫn này.

Các bạn sẽ trở thành những người giúp chúng tôi rất lớn bằng cách gửi đến cho chúng tôi những bài hát mà các bạn sưu tầm được. Các bạn cố gắng giữ nguyên văn nội dung, phần lời, đúng như các bạn được nghe khi tiếp xúc.

Ngay từ bây giờ, chúng tôi đã làm công việc phân loại để xắp xếp.

Theo trình tự khá khó khăn đối với việc xắp xếp mục lục, chúng tôi có dự kiến, phần đầu sẽ bao gồm các bài hát phục vụ cho những trò chơi của trẻ em ở lứa tuổi nhỏ nhất. Từ bài hát “Chi chi chành chành”, nó dạy các em bé biết việc để ngón tay, rút ngón tay khi để giữa lòng bàn tay được mở, và phải hát cho đến chữ cuối cùng của bài hát. Mục đích là làm sao để khi bé đặt hay rút ngón tay trong lòng bàn tay mở, mà không bị tóm trong suốt quá trình hát bài hát. Một trò chơi khó khăn hơn là trò “Thả đỉa ba ba”. Nó khó vì khi chơi, làm sao vừa chơi, vừa hát và hát chữ cuối cùng của bài hát rơi vào em bé nào sẽ bị bắt làm con đỉa?!…

Tiếp theo là những bài hát không kèm theo trò chơi, và đương nhiên những bài hát này, nội dung có ý nghĩa hơn so với những bài hát kèm theo trò chơi. Ở những bài hát này, nội dung, ý nghĩa của nó được thông qua các làn điệu và giai điệu.

Cuối cùng sẽ là các bài cho việc ru em. Thực chất, việc hát ru của các bà mẹ và các chị vú em, khi hát những bài hát này là hát cho mình nhiều hơn là cho em bé. Đối với các em bé, các em chỉ cảm nhận những giai điệu có tính điệp khúc khi được ru ngủ như: “Ê… A… Bồng… bông… bông… hỡi… ơi… hời…”

Để ru các em bé ngủ, các mẹ, các chị, những người vú nuôi đã hát tất cả những câu, những đoạn mà họ biết, kể cả truyện Kiều… Có đến 20 bài hát ru, không kể những bài thơ về đồng quê, xóm làng vô cùng tuyệt diệu được sử dụng linh hoạt có tính biến đổi để bài nào cũng có thể trở thành bài hát ru được.

Sau cùng, phải kể đến những bài hát “Ví”, hát ví là những cách so sánh rất nên thơ mà người hát đã tạo được sự bất ngờ nhất trong các mối quan hệ giữa các đồ vật, giữa những sự việc… Rồi những bài hát “Đố”, bắt những người hát phải đoán ra được nội dung của bên bạn hát.

Những truyện cổ tích, với chúng tôi là khó sưu tầm nhất. Đúng như những bà già đã kể đi kể lại, nhờ việc kể đi kể lại đó mà các tác giả đã viết lại một cách thông minh và ngày nay được in ra thành sách.

Công trình mà chúng tôi đang theo đuổi nhằm làm đẹp thêm cho ngôn ngữ mẹ đẻ của chúng ta lên rất nhiều, hơn cả những sáng tác đôi khi lố lăng của vài ba nhà văn tự cho mình là hiện đại!

NGUYỄN VĂN VĨNH

Bản dịch của Nguyễn Kỳ

Hiệu chỉnh BBT tannamtu.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *