Hiểu thêm về một Nguyễn Văn Vĩnh tài danh

Tại buổi hội thảo do Quỹ Văn hóa Phan Chu Trinh và NXB Tri Thức tổ chức ngày 11.9, diễn giả Nguyễn Lân Bình cung cấp thêm một số tư liệu mới sưu tầm về người ông nội của mình. Song điều này vẫn còn chưa đủ, khi chưa có những chuyên luận về ông được xuất bản…

120427_envanvinh27.4.12.jpg

Từ trái sang: Nguyễn Văn Vĩnh, Nguyễn Văn Tố, Phạm Duy Tốn, Phạm Quỳnh và Bùi Duy Thành (một doanh nhân).

Con ve – con kiến, vợ đẻ – vỡ đê

“Ve sầu kêu ve ve/ Suốt mùa hè/ Đến kỳ gió bấc thổi/ Nguồn cơn thật bối rối” – đấy dường như là hình dung của nhiều thế hệ học sinh, thanh niên VN về Nguyễn Văn Vĩnh – tác giả bản dịch tiếng Việt ngộ nghĩnh, hóm hỉnh bài thơ “Ve và kiến” của nhà thơ La Fontaine.

Nhưng cặp ve – kiến dường như đã không giúp bạn đọc nhiều trong việc hình dung một trí thức tài danh và có nhiều thông tin nhiều chiều cũng như mâu thuẫn. Gần đây, dù chưa có tác phẩm chuyên luận nào về Nguyễn Văn Vĩnh, nhưng người ta đã nhắc nhiều hơn tới những đóng góp của ông trên các lĩnh vực văn hoá. Một số người khác biết ông là thân sinh của nhà thơ tài hoa mà đoản mệnh Nguyễn Nhược Pháp (1914-1938), chỉ (cần) một bài “Em đi chùa Hương” là nổi tiếng…

Những người trong giới nghiên cứu lịch sử, báo chí thì biết Nguyễn Văn Vĩnh là một trong những người VN đầu tiên viết báo quốc ngữ với gia tài đồ sộ với hàng ngàn bài báo. Ông cũng là người lập ra những tờ báo quốc ngữ sớm nhất ở Bắc Kỳ: Đăng cổ tùng báo, Đông Dương tạp chí, Trung Bắc tân văn; là chủ bút một số tờ báo tiếng Pháp: Notre Revue – Notre Journal, L’Annam Nouveau. Năm 1932, tờ L’Annam Nouveau đã giành giải báo chí Grand Prix tại Paris.

Và cũng chính mối duyên với báo chí đã giúp ông thành người đầu tiên nghĩ ra cách đánh hai chữ o thành chữ ô, chữ u thêm w thành ư, để khỏi lo hiểu nhầm “vợ đẻ” thành “vỡ đê” từ thời điện tín với cách đánh chữ của Châu Âu mới làm quen với tiếng  Việt và người Việt… Đến bây giờ, chúng ta vẫn còn phải thầm cảm ơn sáng tạo này của ông khi soạn văn bản tiếng Việt trên bàn phím computer. Ông còn là người tiên phong cổ xúy cho các loại hình nghệ thuật hiện đại như điện ảnh, kịch nói du nhập vào VN…

Nguyễn Văn Vĩnh được biết đến như một người góp nhiều công trong việc truyền bá chữ quốc ngữ với mục đích rõ ràng nhằm nâng cao dân trí, phát triển văn hoá dân tộc bằng một công cụ mới. “Nước ta mai sau hay hay dở là ở nơi quốc ngữ”. Ông là người dịch và truyền bá “Truyện Kiều” bằng quốc ngữ với số lượng lớn, đồng thời dịch cả “Quan âm Thị Kính” lẫn “Kim Vân Kiều truyện” ra tiếng Pháp từ năm 1911 trong nỗ lực giới thiệu những thành tựu văn chương của dân tộc ra bên ngoài.

Rất gần với Phan Chu Trinh

Nguyễn Văn Vĩnh quyết tâm làm báo tiếng Pháp “… Để tạo ra mối quan hệ bạn bè và đoàn kết giữa những người nói và viết tiếng Pháp…  Để đấu tranh chống những lạm quyền bất cứ từ đâu đến… Để làm sáng tỏ cho dư luận Pháp biết về những thực tế mà vì chính trị và quyền lợi của một số người lúc nào cũng bị làm sai lệch đi…” – như lời tuyên bố của ông khi sáng lập tờ L’Annam Nouveau  (1931).  Một số tư liệu mới được giới thiệu cho thấy: Trên lĩnh vực văn hoá, quan điểm của Nguyễn Văn Vĩnh có nhiều điểm gần gũi với quan điểm của Phan Chu Trinh khi chủ trương khai dân trí, chấn dân khí…

Bên cạnh tầng lớp trí thức – công chức, xã hội hiện đại còn và cần có những trí thức độc lập. Trong buổi đầu thế kỷ XX, Nguyễn Văn Vĩnh là một trong những trí thức độc lập đầu tiên. Ông mất  ngày 1.5.1936 trên một con thuyền độc mộc trôi trên sông Sêpôn (Lào), tay vẫn ôm tập tư liệu ký sự về những người tìm vàng. Hành trình ra đi của ông dường như cưỡng lại số mệnh, khước từ điều kiện của chính quyền thuộc địa buộc ông phải thỏa hiệp và chấp nhận sự cộng tác với chế độ thực dân, nếu muốn tránh khỏi tù tội và phá sản…

Còn nhiều điều về Nguyễn Văn Vĩnh mà lớp hậu sinh chưa được biết. Nhưng một sự đánh giá đúng đắn về ông cũng là trách nhiệm của hậu thế nói chung và của những người làm sử và điều đáng nói là đến nay vẫn chưa có công trình nghiên cứu toàn diện nào về ông được xuất bản.

Ngữ Thiên

http://laodong.com.vn/Van-hoa/Hieu-them-ve-mot-Nguyen-Van-Vinh-tai-danh/3061.bld

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *