Thi sĩ Nguyễn Nhược Pháp và nụ cười Mona Lisa

Nguyễn Nhược Pháp, con trai của học giả, dịch giả văn học, nhà báo lừng danh Nguyễn Văn Vĩnh. Ông sinh năm 1914, mất năm 1938, hưởng dương 24 tuổi. Nghĩa là còn vắn số hơn vài cây bút cùng thời khác, cũng mệnh yểu và rất nổi tiếng (Vũ Trọng Phụng mất năm 27 tuổi, Hàn Mặc Tử mất năm 28 tuổi).

Phần tiểu dẫn về Nguyễn Nhược Pháp trong “Thi nhân Việt Nam” cho biết: “Làm thơ từ năm 1932. Ngoài thơ có viết nhiều truyện ngắn và kịch”. Cho đến nay, với độ lùi thời gian trên 70 năm,

có thể khẳng định rằng truyện ngắn và kịch không phải là những thể loại làm nên tên tuổi của Nguyễn Nhược Pháp, mà đó là thơ. Và cũng chỉ là một tập “Ngày xưa” (1935) với vỏn vẹn 10 bài mà thôi.

“Quý hồ tinh bất quý hồ đa”, 10 bài là đủ khiến Nguyễn Nhược Pháp trở thành một thi sỹ có danh trong làng Thơ Mới, thậm chí, đủ khiến cho nhiều người phải than tiếc: với tài năng ấy, với “tạng” thơ ấy, nếu còn sống có lẽ ông sẽ vươn tới vị trí của một vì sao mà ánh sáng không thua kém bất cứ một vì sao nào khác trên bầu trời Thơ Mới.

120601_vanucuoimonalisa_thumb.jpg

Ba năm sau cái chết của Nguyễn Nhược Pháp, tác giả của “Thi nhân Việt Nam” đã viết về tác giả của tập “Ngày xưa” với những lời đầy trân trọng: “Thơ in ra rất ít mà được người ta mến rất nhiều, tưởng không ai bằng Nguyễn Nhược Pháp. Không mến sao được? Với đôi ba nét đơn sơ, Nguyễn Nhược Pháp đã làm sống lại cả một thời xưa. Không phải cái thời xưa nặng nề của nhà sử học, cũng không phải cái thời xưa tráng lệ hay mơ màng của Huy Thông, mà là một thời xưa gồm những sắc màu tươi vui, những hình dáng ngộ nghĩnh”.

Hãy chú ý tới cụm từ “làm sống lại cả một thời xưa”. Đặt bút viết những chữ này, hẳn là Hoài Thanh không chỉ căn cứ vào cái tên “Ngày xưa” của tập thơ. Bởi lẽ, dễ thấy, chữ “xưa”- với ý nghĩa phiếm chỉ một khoảng thời gian miên viễn trong quá khứ làm nền cho câu chuyện- đã xuất hiện khá nhiều trong thơ Nguyễn Nhược Pháp: “Ngày xưa, khi rừng mây u ám/ Sông núi còn vang um tiếng thần” (Sơn Tinh Thủy Tinh), “Ta ngồi bên tảng đá/ Mơ lều chiếu ngày xưa” (Tay ngà), “Tưởng lại cờ xưa vàng chói lọi/ Nên yêu người cũ hồn trên cao” (Đi cống), “Người xưa mơ nhìn mây/ Đen, đỏ, vàng đua bay” (Mây)… Trong bài thơ nổi tiếng “Chùa Hương”, ngay dưới nhan đề tác phẩm, tác giả chua dòng chữ: “Thiên ký sự của một cô bé ngày xưa”. Hoặc, tên của bài thơ đã cho người ta thấy ngay cái chất “ngày xưa” của nó: “Mỵ Châu”, “Giếng Trọng Thủy”, “Mỵ Ê”, “Nàng Nguyễn Thị Kim khóc Lê Chiêu Thống”. Trọng tâm cảm hứng của cả tập thơ rõ ràng được đặt ở thời đã qua, chứ không phải đặt vào cái “ở đây”, “bây giờ”.

Tuy vậy khi Hoài Thanh nhận xét: “Không phải cái thời xưa nặng nề của nhà sử học, cũng không phải cái thời xưa tráng lệ hay mơ màng của Huy Thông, mà là một thời xưa với những sắc màu tươi vui, những hình dáng ngộ nghĩnh”, thì nhận xét ấy thực ra chỉ đúng một phần, vì không phải bao giờ cái ngày xưa của Nguyễn Nhược Pháp cũng mang diện mạo sáng sủa đến thế. Đọc những câu: “Đêm hôm gió khóc thổi ru cành/ Núi bạc âm thầm, bể uốn xanh/ Hiu hắt Mỵ Châu nằm, giăng phủ/ Ầm ầm sóng thảm vỗ vờn quanh” trong bài “Mỵ Châu”; những câu: “Phơn phớt hồn ma đóm lập lòe/ Cú rúc. Đàn dơi bay tứ bề/ Răng rắc kêu như tiếng xương đập/ Gió rền, quỷ khóc, lay cành tre” trong bài “Giếng Trọng Thủy”; và những câu: “Chuông đồng, canh vắng, hồn mơ sảng/ Giăng lạnh, đêm sâu, cú đổ hồi” trong bài “Nàng Nguyễn Thị Kim khóc Lê Chiêu Thống”… liệu ai dám tin rằng thời xưa của Nguyễn Nhược Pháp là bức tranh được phác lên bằng “những sắc màu tươi vui, những hình dáng ngộ nghĩnh”? Nhưng với những bài hay nhất của tập “Ngày xưa”- “Sơn Tinh Thủy Tinh”, “Tay ngà”, “Một buổi chiều xuân”, “Chùa Hương”- thì nhận xét đó chính xác. (Có lẽ nhà phê bình, vốn trung thành với nguyên tắc “chỉ bình thơ hay” của mình nên cũng chỉ quan tâm đến những bài hay nhất trong tập chăng?).

Xin được thêm: Ở những bài ấy, Nguyễn Nhược Pháp cho thấy ông là một người kể chuyện có tài, ông đã làm sống lại thời xưa bằng những câu chuyện đầy duyên dáng của mình, dù đó là câu chuyện với cốt truyện rất đơn giản như trong “Tay ngà” và “Một buổi chiều xuân”, hay những câu chuyện ít nhiều đã có biến cố, có cao trào, có thắt nút mở nút như trong “Sơn Tinh Thủy Tinh” và “Chùa Hương”.

“Tay ngà” và “Một buổi chiều xuân” là hai bài thơ có chung một motif cốt truyện: nhân vật trữ tình mơ được gặp giai nhân. Điểm đáng chú ý ở đây là ở chỗ người mơ vào vai một nho sinh, chứ không phải vào vai một công tử con nhà quyền quý hay một thanh niên trí thức xuất thân trường Tây nào đó. (Không nên quên rằng Nguyễn Nhược Pháp từng học Albert Sarraut và Ban Luật, Trường Cao đẳng Hà Nội). “Ta ngồi bên tảng đá/ Mơ lều chiếu ngày xưa/ Mơ quan Nghè, quan Thám/ Đi có cờ lọng đưa” (Tay ngà), “Hôm đó buổi chiều xuân/ Trông mây hồng bay vân/ Liền gập pho kinh sử/ Lững thững khỏi lầu văn” (Một buổi chiều xuân). Lều chiếu, quan Nghè, quan Thám, cờ lọng, kinh sử, lầu văn…, một loạt những từ như vậy xuất hiện trong văn bản, lập tức đem lại không khí “ngày xưa” cổ kính, cái ngày mà Nho học ở điểm cực thịnh, chữ thánh hiền còn quý giá hơn vàng bạc châu báu. Trong bầu không khí đặc thù được hình thành bởi giấc mơ như vậy, chàng nho sinh đã có cuộc tao ngộ tài tử- giai nhân của mình, dù chỉ trong thoáng chốc nhưng để lại dư âm bất tận.

Bài “Tay ngà” là giấc mơ quan Nghè vinh quy bái tổ, giữa đường gặp hội gieo cầu tìm chồng của tiểu thư khuê các: “Tay vơ cầu ngũ sắc/ Má quan Nghè hây hây/ Quân hầu reo chuyển đất/ Tung cán lọng vừa quay/ Trên lầu mấy thị nữ/ Cùng nhau rúc rích cười/ Thưa cô đừng thẹn nữa/ Quan Nghè trông thấy rồi/ Cúi đầu nàng tha thướt/ Yêu kiều như mây qua/ Mắt xanh nhìn man mác/ Mỉm cười vê cành hoa”.

Bài “Một buổi chiều xuân” là giấc mơ mang màu sắc của “Kim Vân Kiều truyện”, của “Tây sương ký” và nhiều truyện diễm tình trong văn chương trung đại- chàng nho sinh bất chợt gặp người con gái đẹp giữa một khung cảnh nên thơ: “Ôi, vườn bao nhiêu hồng/ Hương nghi ngút đầu bông/ Lầu xa tô mái đỏ/ Uốn éo hai con rồng/ Thoảng tiếng vàng thanh tao/ Bên giàn lý, bờ ao/ Một nàng xinh như liễu/ Ngồi ngắm bông hoa đào/ Tay cầm bút đề thơ/ Tì má hồn vẩn vơ/ Nàng ngâm lời thánh thót/ Ai không người ngẩn ngơ?”.

Hoài Nam

Nguồn bài dẫn: http://antgct.cand.com.vn/vi-VN/nhanvat/2009/11/53283.cand

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *