Những người giàu giúp cách mạng lúc "ngàn cân…"

QĐND – Nhà nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa non trẻ ra đời cách đây 65 năm gặp rất nhiều khó khăn: Thù trong giặc ngoài; nhân dân đói  ăn, đói chữ; chính quyền nhân dân đang trong trứng nước, thừa nhiệt tình cách mạng nhưng thiếu kinh nghiệm… Để giải quyết các vấn đề quốc gia đại sự cần rất nhiều tiền. Nhưng khi đó, ngân hàng Đông Dương chỉ còn hơn 1,2 triệu đồng Đông Dương mà non nửa (586 ngàn đồng) là tiền hào rách, còn đồng tiền mới của Chính phủ vẫn chưa ra đời. Thế nên, việc đóng góp của người dân, đặc biệt là các nhà tư sản thật to lớn, giúp Chính phủ “vô sản” vượt khó, họ đã thực sự trở thành bầu bạn của cách mạng như lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tiên liệu từ khi thành lập Đảng.

120531_buctranhvebacho_thumb.jpg

Bức tranh vẽ Bác Hồ trong Tuần lễ vàng được ông Đỗ Đình Thiện mua với giá 1 triệu đồng Đông Dương.

Ảnh: Nhà xuất bản Tài Chính

Nói đến nhà tư sản yêu nước, một trong những người nổi tiếng là ông Đỗ Đình Thiện (1904-1972). Ông không phải là người đóng góp nhiều nhất trong Tuần lễ vàng và Quỹ Độc lập nhưng lại là người đóng góp tất cả những gì làm ra cho cách mạng và sau năm 1954 là viên chức nhà nước nhưng không hề lấy lương.

Ông Thiện đi du học ở thành phố Toulouse, đã gia nhập Đảng Cộng sản Pháp và sau đó bị trục xuất vì tội rải truyền đơn vào năm 1932. Cho nên, không khó để cắt nghĩa hành động vào tháng 8-1943, ông đưa 3 vạn đồng Đông Dương cho người phụ trách tài chính Đảng là đồng chí Nguyễn Lương Bằng. Cũng trong năm 1943, ông còn đưa cho ông Nguyễn Tạo (sau này là Phó chủ nhiệm Ủy ban Nông nghiệp Trung ương) 2 vạn đồng.

Sắc lệnh số 4 ngày 4-9-1945 do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký đã cử ông bà Đỗ Đình Thiện làm “phụ trách Quỹ trung ương ở Hà Nội” trong Tuần lễ vàng. Để có thể vận động những bạn làm ăn ủng hộ cách mạng, bản thân ông bà Thiện đã làm gương khi ủng hộ 10 vạn đồng (trị giá 4 kg vàng) vào Quỹ Độc lập và 100 lạng vàng vào Tuần lễ vàng. Đặc biệt, ông Thiện còn bỏ ra 1 triệu đồng mua bức tranh vẽ Bác  Hồ vào ngày 23-9-1945 rồi sau đó tặng lại thành phố Hà Nội để rước chân dung Bác biểu dương lực lượng cách mạng.

Năm 1946, trước nhu cầu in tiền, ông Thiện bỏ tiền mua nhà in Taupin (nay là số 5 Lê Duẩn-Hà Nội) tặng cho chính phủ. Khi quân Pháp chiếm lại Hà Nội, nhà máy in tiền chuyển về đồn điền Chi-nê mà ông Thiện mua từ năm 1943 với giá 2 ngàn lượng vàng từ tỷ phú Pháp Bô-ren. Chính đồn điền này sản xuất 200 tấn thóc đã nuôi đoàn quân chiến khu II. Ngày 24-2-1947, sau khi đồn điền bị ném bom, ông bà Thiện giao lại đồn điền cho Nhà nước quản lý, còn ông bà lên chiến khu làm việc.

Nhưng không phải các nhà tư sản có đóng góp cho cách mạng như ông Thiện đều được xã hội biết đến và công nhận  ngay, bởi những lý do khách quan. Nhờ sự giới thiệu của anh Trần Kiến Quốc (con tướng Trần Tử Bình) mà Đại tá Nguyễn Duy Thành đã đồng ý kể cho tôi câu chuyện về người cha là ông Nguyễn Duy Thân (1917-1952) và những câu chuyện liên quan đến các nhà tư sản ủng hộ cho cách mạng nhưng rất lặng lẽ.

Trước khi bị đi tù ở Sơn La vào năm 1941, ông Thân đã bí mật vận động nhiều nhà tư sản ủng hộ cách mạng, trong đó có cụ Tam Kỳ (tên thật là Nguyễn Hữu Nhâm). Sau này, cụ Nhâm đã được nhà nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng ba và Bằng gia đình có công với nước.

Nhưng người chứng nhận có công với nước cho cụ Nhâm không phải là ông Thân, bởi ông Thân đã mất đột ngột khi học ở Trung Quốc năm 1952. Vì thế, nhiều người ủng hộ bí mật cho cách mạng thông qua ông Thân đều không có người chứng nhận. Một chuyện lạ kỳ khác là bản thân ông Thân là Đại biểu Quốc hội khóa I nhưng ông không có một giấy tờ gì. Vợ của ông là bà Phan Thị Sang (1919-2010) cũng là Đại biểu Quốc hội khóa I, không muốn làm hồ sơ để xin công nhận cho chồng! Theo sự l giải của Đại tá Nguyễn Duy Thành: Vì cụ bà không muốn mang tiếng là “công thần”.

120531_gbanguyenduythan_thumb.jpg

Ông Nguyễn Duy Thân và bà Phan Thị Sang

khi đang là đại biểu Quốc hội khóa I.

 

Ảnh do Đại tá Nguyễn Duy Thành cung cấp.

 

Trong những ngày mùa thu cách mạng, lại có những người đóng góp thầm lặng cho cách mạng, nhưng mãi tới hơn nửa thế kỷ sau mới được công nhận chính thức. Đó là trường hợp của vợ chồng ông Nguyễn Dực và bà Lê Thị Tý.

Ông Nguyễn Dực (1921-2000) vốn là con trai của học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Trước năm 1945, ông là chủ cửa hàng Nguyễn Dực Radio ở 43 Hàng Bài. Dù giàu sang nhưng ông vẫn tự nguyện tham gia cách mạng và đóng góp số tài sản cá nhân rất lớn thời bấy giờ là các thiết bị âm thanh hiện đại nhất thời mua từ  nước ngoài. Ngày 17-8, mít-tinh tại Nhà hát Lớn, không chỉ Nguyễn Dực làm công việc phụ trách âm thanh, mà vợ ông Dực là bà Lê Thị Tý đang có mang 7 tháng chính là người làm lá cờ đỏ sao vàng lớn nhất cho buổi lễ (34,5 m2).

120531_gbanguyenduythan_thumb.jpg120531_ongnguyenduc_thumb.png

Ông bà Nguyễn Dực (con trai của học giả Nguyễn Văn Vĩnh)

Đến ngày 2-9-1945, ông Nguyễn Dực chịu trách nhiệm phụ trách âm thanh cho buổi lễ Độc lập. Ông chuẩn bị 3 micro để đề phòng có bất trắc, trong đó chiếc micro ở giữa 4 mặt hiệu Phillips là cái micro tốt nhất. Thật may là nó đã hoạt động tốt. Để âm thanh truyền xa, ông Dực sử dụng một lượng dây điện rất lớn kéo dài từ vườn hoa Ba Đình đến nhà thờ Cửa Bắc và vườn hoa Lê-nin bây giờ.

Cách mạng Tháng Tám thành công, Nguyễn Dực đem tài sản riêng đóng góp xây dựng Đài Phát thanh Tiếng nói Việt Nam. Ông sống lặng lẽ đến cuối đời; cho đến năm 1996, nhân một bài báo trên tờ Người cao tuổi, các cơ quan chức năng mới biết đến những việc làm của ông Dực hồi năm 1945. Năm sau, ông được công nhận cán bộ tiền khởi nghĩa.

Những câu chuyện với những hoàn cảnh và sự đóng góp khác nhau của các nhà tư sản yêu nước phần nào nói lên tinh thần của một lớp người bỏ qua quyền lợi và no ấm của cá nhân để đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên hết trong những ngày cách mạng mới thành công.

TRẦN HOÀNG HOÀNG

Nguồn bài dẫn: http://www.qdnd.vn/qdndsite/vi-VN/61/43/271/273/273/122621/Default.aspx

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *