NHỜI ĐÀN BÀ – Bài 17

                                                                                   Đăng Cổ Tùng Báo số 821 ngày 10.10.1907

Tiết mùa thu, Giời hơi lành lạnh. Nóng đầu xì xằng, con gái cha mẹ nuông, nũng nịu làm lười, hàng họ sổ sách bỏ đó, vài hôm cũng chẳng thiệt hại chi, ẩn núp một xó giường, gối êm chăn ấm, dưới góc màn điều, nửa vắt nửa buông. Nằm nghĩ thơ thẩn, mắt ngó quanh phòng. Nhìn cái nọ ngó cái kia, nghĩ lẩn thẩn lắm điều, khi thường cộng kia việc nọ, không ai nghĩ đến.

 ve-dep-phu-nu-viet-nhung-nam-dau-the-ky-20

Ảnh chụp năm 1916

Tổ chim non làm trong bụi rậm, ấy là cái phòng của em. Nhờ bố mẹ có, nay xin cái nọ, mai đòi cái kia, cũng đủ mà bịt bùng bốn góc tường vôi. Giữa cheo vài câu đối vóc, bên dựng mấy tấm sơn then. Diềm màn tầu vẽ lan chấm cúc, kỷ trạm ta đi vượn trổ dơi. Phía này chăng bức tứ bình, bên kia cheo chanh ngũ-lão. Cạnh giường nằm em cũng mới duy-tân được một cái bàn-viết (bureau) một cái bàn-rửa-mặt (toilette). Thế em tưởng cái xó của em cũng đã vào bực trang trọng lắm rồi đó. Ngày thường lúc ra vào ngắm góc nọ góc kia, thấy khác nơi ăn ngủ của người ta nhiều, cũng đã lấy làm phỉ trí rằng vào tay khéo làm tổ hơn chị em lắm rồi.

Nhưng nằm tẩn ngẩn mà nghĩ thì thấy cái lý thú của nước Nam ta nhỏ mọn lắm. Kìa cái đồng-hồ từ tám mươi đời, thì quấn vải tây điều kết quả găng. Nọ núi non bộ khéo chắp tỉ mỉ, trong giống cây uốn con phượng. Cầu quán con con, thuyền bè li ti, thế mà có người ngày đêm săn sóc, trí khôn đâu đem cả vào hòn đá mốc. Câu đối với chanh thì hết tả-thời-phong-cảnh, lại đến thiên-lý-giang-sơn. Những tích Giời tích Biển đâu đem thu cả một góc nhà, nào có nghĩ đến, chẳng qua cũng chỉ sẵn bút hoếnh tướng sằng. Thi họa nhỏ nhen, tay cầm bút đề câu xích-bích, bụng tham lam tính chuyện chó mèo. Mắt nghiêng ngắm cảnh nước giời trong tranh, mà dạ vẫn hám những danh lợi nhỏ nhen dưới thế. Không trách được thi chẳng ra thi, họa chẳng ra họa, giang-sơn cheo só cửa, sơn-thủy để đầu giường. Hoành phi câu đối, thì chữ nghĩa đẹp phẩy mác hơn đẹp ý tình.

ve-dep-phu-nu-viet-xua-12

Ảnh chụp năm 1916

Đồ trạm đồ cẩn thì tỉ mỉ con dơi già, dây mướp non. Người ngoại quốc mua cho cũng là thương công hơn trọng khéo. Ghế, giường, bàn, tủ, dáng dấp nặng nề, săng tứ-quí lưỡng long. Nói tóm lại thì người An-nam mình chưa được cái gì là cái khéo. Mà càng bắt trước Tây bắt trước Tàu bao nhiêu lại càng xấu bấy nhiêu. Vẽ tranh đua lấy viễn cận thì lại hình xuôi bóng ngược, chẳng thà cứ long phượng bôi son, chị tiếng đẹp mùi không đẹp cảnh. Gẩy đàn bắt chước đều hòa, thì lại lạc điệu bắc tiếng nam, chẳng thà cứ lưu thày chi dan, đành rằng vui dọng chẳng vui tình. Hát com ma dơ tay chỉ chỏ, tuồng chết dẫm, dưa tiếng kèn tầu. Người mỗi ngày một hay, vì sảo là thông-ngôn ông Tạo-hóa; ta mỗi một dở, vì sảo là cơn hứng trí điên-cuồng. Học chẳng phải mà bắt chước chẳng phải. Sảo nghệ muốn noi theo ngoại quốc là phải noi lý tưởng, chớ không nên bắt chước phù hoa.

Đó là mấy nhời của em nghĩ trong một lúc váng đầu. Xin các giai-nhân nên ngẫm. Xảo kỹ cũng là một chất trong khối văn-minh.

Thơ hay mới động lòng người,

Đàn hay nâng trí lên mười tầng mây.

Bức tranh tạc cảnh đó đây,

Giời mây sông núi cỏ cây tính tình, ai trông thì cũng một hình,

Người trộng thế nọ mà mình thế kia.

Em tưởng như thế là cái lý tưởng nước Pháp về các kỹ-sảo đó, vì thế cho nên người ta khéo hơn mình. Nay ta có muốn bắt chước thì cũng phải bắt chước cái lý tưởng ấy thì mới hay được, chớ đừng cứ bắt chước một cái vờn bóng đẹp sắc, tiếng đàn sát dịp, câu thơ đối vần, là đã tưởng khéo duy-tân rồi, kẻo mà khéo thêm ra chẳng thấy đâu lại đang nghề nguyên-lành hóa nghề lang-lổ.

ĐÀO-THỊ-LOAN.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *