NHỜI ĐÀN BÀ – Bài 12

Ghi chú: (*)

Trong lời dẫn của bài 10 và 11, BBT chúng tôi đã xin lỗi vì các trang báo bị rách, mất, nên thiếu bài. Tuy nhiên, khi chép bài 12, chúng tôi nhận thấy đây là bài phản hồi của độc giả liên quan đến bài số 10. Xem lại lưu trữ, chúng tôi tìm ra phần đầu của bài 10 chính là nội dung và là nguyên nhân để độc giả viết bình luận về đề tài này. Để giúp các độc giả ngày hôm nay dễ hình dung một cách hệ thống loạt bài về phụ nữ của tác giả đã nêu, BBT chúng tôi quyết định cho đăng phần bài 10 được tìm thấy này. Hy vọng các bạn đọc sẽ hài lòng!

Bài 10, mục NHỜI ĐÀN BÀ trên số báo ra ngày 29.8.1907 (Không đầy đủ).

Em là con gái việc đời chắc hẳn vụng-dại, có bàn đến thì cũng là nhắm mắt nói mò, cứ lấy lý mà nói thôi, chớ cũng chưa trải mà dám đoán quyết được.

Như việc các ông hay lấy nhiều vợ, có người hỏi em là hay hay là dở, thì em trưa biết nói thế nào là phải.

Đã đành rằng sự lấy nhau là gốc xã-hội, (xin các ông tha lỗi cho em, mới học được mấy tiếng văn-minh), không có vợ trồng thì sao biết được cha con, không cha con thì lấy đâu làm xã-hội. Cứ nhyw thế thì việc lấy nhau là việc trọng ở đời, mà đàn-bà ắt chỉ được có một trồng.

Người quân-tử nói phải trọng đàn-bà hèn yếu, các ông muốn trong, thì hẳn trước hết phải công-minh đã. Muốn cho vợ có một trồng thì mình phải một vợ.

Nhưng lại còn một lý nữa. Người sinh ra ở đời, đến lúc chết phải có người kế chân.

Nước Nam ta xưa nay có cái tục trọng con là hay, mà hơn người ta chỉ được có một điều ấy. Ngộ lấy một vợ nhưng không con thì làm thế nào ?

Luật nghe đâu hễ lấy nhau được 5 năm không có con, thì trồng có phép bỏ vợ lấy vợ khác. Nhưng cũng khó xử lắm ….

phu-nu-viet-xua (143)Chân dung người phụ nữ Việt Nam đầu thế kỷ XX. Nguồn internet.

Bài 12 số 816 ngày 12.9.1907

NHỜI ĐÀN BÀ

Giả nhời ĐÀO THỊ VỀ VIỆC VỢ CHỒNG

Bản báo trình trước các quý-khách rằng: những bài giả nhời là cứ y như kiểu người ta gửi lại mà vào, chớ không phải là Bản-báo có chữa đi câu nào. Vậy xin có thấy ý gì ngược thì đừng đổ là của bản-báo.

Hay dở bản-báo cũng xin không nói, để các quý khách tự xét lấy.

Mừng thay! Mừng thay! Từ khi nghe tiếng má-đào. Đêm nào không tưởng, ngày nào không mong. Rõ thực từ khi có báo Đăng-cổ, tuy rằng kỳ nào cũng chiều thứ năm, có khi sáng thứ sáu mới có báo, nhưng cứ chiều thứ tư đã săn sóc, xe đi xe lại, hết lên Ích-ký lại xuống Tràng-tiền, cố tốn công phu để xem nhời vàng cho xứng đáng. Nay cô Đào-thị-Loan hỏi đến, thực là người đưa khóa động-đào cho mà mở lấy lối vào Thiên-thai. Hỏi han mãi ! Ân cần mãi ! mà không ai bảo cho. Nhiều phen đã tưởng Loan-nương chẳng qua là ở mép Bác Tân-Nam, nay thấy vấn đề mới tin rằng Hằng-nga quả có ở dưới giời Nam.

Nay vâng nhời bài hỏi: Như quộc vợ-chồng một giai một gái là phải, nhưng lại còn chút nghĩa với thế dan. Con không có, luật cho phép giã nhau (*), giai kiếm vợ khác, gái cũng tha hôn. Nhưng trước nghĩa-vụ, sau lại còn lòng: vợ chồng yêu nhau, không nhẽ vì thiếu mấy mụn con mà nỡ xa nhau. Vì đó thành ra vợ năm vợ bẩy. Đân rằng: gái yêu một chồng, giai leo lẻo khi đây khi đó, sao cho được công minh. Vì vậy cô Đào-thị-Loan có hỏi đàn ông chúng tôi gỡ làm sao cho ra cái quộc hôn-nhân để cho đàn ông giữ được đạo làm chồng, nhưng cũng thủ được cả hiếu với cha mẹ, mà ai bàn được ra, thì cô Loan có thưởng to. Thưởng gì quý bằng được trông ngọc diện.

Tôi thì thực học hành còn kém, nhưng chỉ tin ở như lòng. Tài thì ít nhưng bụng mong thì trí phải mở.

Trước hết hãy xin giải sự lấy nhau là thế (…..mất chữ do bị rách)…nhời cô Loan cứ lấy Tạo-hóa (….mất chữ do bị rách) biết việc sống mái mà thôi, đến lúc có sinh nở ra, mái mới suy xét bởi đâu mà ra. Chín tháng cưu mang mà sinh ra con thì tất yêu mến, yêu mến con thì tất tưởng đến con ở đâu mà lại, thì lại thương yêu đến anh sống. Anh này ngắm đến công quộc mình làm ra thì lại âu iếm lây đến mái. Trước còn quen thuộc một giờ, sau ra tình nghĩa bền lâu. Bởi đó sinh ra ý kén trọn. Lúc cầu sự vui một phút cũng trọn thím mái nào có thể nâng nui được lâu. Thế là: vốn xưa giăng-gió, sau ra đá vàng. Nền xã-hội là ở đó.

Chữ tình cũng ở đó mà ra. Nhưng tình loài người hơn loài vật được có sự bền lâu, bởi giời sinh giống nòi người có giạ nhớ cũng bền…Bởi thế người quân-tử xuy xét ra cho người là một vì riêng trong các loài xúc-sinh. Từ ấy phàm người ta tính tình phải bền chặt hơn loài vật. Yêu nhau phải yêu lâu. Tất trước khi yêu phải kén người thực đáng yêu.

Đến lúc có xã-hội rồi mới sinh ra tục cưới xin. Vậy cưới xin là sự hai người đàn ông đàn bà yêu nhau mà tình nguyện làm sống mái với nhau. Sự tình-nguyện ấy cũng bởi cha con yêu mến nhau, dúp lẫn nhau, con còn trẻ thì cha nuôi nứng, cha già thì con nuôi dưỡng lại. Yêu là công giả nghĩa đền, song lại còn yêu vì máu mủ. Tất phải chắc là máu mủ mình sinh ra mới yêu trọn lòng được. Mà muốn chắc tất đàn bà phải một chồng mà thôi. Nếu một người đàn bà đã có chồng mà lại đi quàng xiên với giai khác, thì trước là thất-tiết, nghĩa là quên mất cái ước với chồng, sau nữa lại đeo một tội đem con người về cho chồng nâng-niu, hoặc làm cho chồng có con mà không biết có phải là con mình hay không, thành ra cha con nghi nhau, thì hại sự đều hòa trong cửa nhà, mỗi cửa nhà không yên tất nết xã-hội cũng suy chuyển.

Bởi thế nên từ xưa đến nay chỉ có tục đàn ông lấy nhiều vợ, không có tục đàn bà lấy nhiều chồng.

Như cô Loan nói rằng như thế thì không công-bình. Tôi tưởng rằng công-bình lắm chứ sao lại không ? Như đàn ông chúng tôi thì lúc nào cũng như lúc nào. Các bà còn có khi ngăn trở thai nghén, cữ sản, bận bịu cho con bú, trong khi ấy thì đàn ông chúng tôi nghỉ làm sao ?

Chắc đọc xong đoạn này thì cô Loan giận tôi, và bảo tôi hẳn là người nay đây mai đó. Thưa có thực không, cô nghĩ thế là oan lắm. Hẳn thế nào cô cũng cãi rằng: thế còn cái chung tình thì vất đi đâu ?

Tình chung vẫn hoàn chung, thưa cô ạ ! Xin các bà phải phân biệt cho sự yêu nhau với sự chăn-chiếu quả là hai. Một bên là ở lòng mà ra, một bên là sự cần dùng của thân-thể. Vì xưa nay các bà chỉ cứ hay lẫn sự nọ với sự kia cho nên mới sinh ra cái ghen-tuông. Vợ-chồng ỏm tỏi cúng vì thế. Loạn cửa loạn nhà cũng vì đó; cắn cổ mổ bụng nhau cũng vì đó. Nhầm có một chút mà hại thế-sự bao nhiêu từ xưa đến nay.

Tôi tưởng tôi nói như thế thì là giải hết ý rồi. Nay xin bàn đến lệ lấy vợ-chồng thế nào là hợp nhẽ Tạo-hóa mà lại không trái phong tục.

 

Trước hết hễ đôi bên giai-gái có yêu nhau, thuận nhau, mà lấy nhau, thì cái nhời thề nguyền với nhau mới trói buộc hai bên cùng phải tiết-nghĩa với nhau được. Nhược bằng bố mẹ vị của, hoặc vị danh-giá xằng, mà ép-uổng nhau, ngộ may ra mà yêu được nhau thì càng hay, nhưng ngộ trái ý nhau thì không tài nào phân phải trái được.

 

Thế nào là yêu nhau ? yêu-nhau chữ ấy không cắt nghĩa được. Ai có tình ấy mới biết được nó là thế nào, nhưng thực sự yêu nhau không có dự gì đến sự chăn-chiếu. Được cả hai thì càng hay hơn mà thôi.

 

Vậy thì cứ như ý tôi, người đàn-ông có vợ vì ép-uổng mà lấy thì có quyền yêu người khác, hoặc vợ chồng yêu nhau nhưng có sự gì ngăn trở, thì anh chồng có quyền ròm rổ nơi khác, mà sự đó cũng không thất-tiết chi với vợ, vì yêu vợ là cốt ở yêu tình, ngủ lang là một sự cần dùng mà thôi, nhưng đàn-ông danh-giá hơn nhau cũng chỉ ở như sự chơi bời ít nhiều. Quyền thì có nhưng lạm quyền quá thì gọi là người hư.

 

Còn như đàn-bà thì phải thực chinh-tiết với chồng, là vì nhẽ sau này:

Đàn-bà quý hơn đàn-ông chúng tôi cũng chính vì cái khó khăn. Mà cái giá đàn-bà ở như sự ít nhiều chồng. Nếu đàn-bà mà nay đây mai đó thì không đáng ai yêu thờ. Vì cô Loan đã đang là cái hoa, mà chúng tôi thì là con ong. Hoa có một nhị giữ khéo thì quý mãi. Còn như chồng không yêu thì cũng không chách được, vì giời sinh ra cái môi son má phấn, mắt phượng mày ngài, chỉ có một việc giải trí đàn-ông, thế mà mình không khéo cứ bổ việc ấy mà đi dùng vào những họ hàng, nợ nần, đạo thích, thì chồng nản là tại mình, chứ không đổ tội cho ai được.

 

Tôi nói rằng giai có vợ cũng còn có quyền dòm rổ được. Có người cãi rằng nếu thế thì chẳng hư con-gái người ta đi, du ! Mà có khi lại quàng siên cả đến vợ người thì thực là bậy ! Tôi đáp rằng: Giời sinh ra đàn-bà chỉ quý về khéo giữ lấy giá. Có chồng rồi, ai nói ghẹo đến thì cứ soa sẵn bàn tay cho nóng, nói càn thì gửi ngay cho một chuyến năm ngón vào má, như thế thì dàn-ông phải biết tùy nơi, mà phải biết lịch-thiệp, khôn ngoan ý-tứ ra. Còn như con-gái chưa chồng thì đàn-ông có thi nhau để lấy lòng mình như thế mới kén được chồng. Phải biết sử cho khôn. Không dễ dãi cũng chẳng chua ngoa. Mà trước khi giao nhời thề và gửi cái nhị quý của mình cho ai, phải suy trước nghĩ sau, có lấy được nhau không, thì hẵng đưa châm giao suyến. Con-gái ai cũng cứ như cô Đào thì giai nói lắm mỏi mồm chứ ngại gì.

 

Sự lấy nhau cứ lấy lý mà suy thì cũng ngoại chữ tình. Nhưng người ta phải giữ thế nào cho hai bên cùng được cả, thì sự ôn-hòa trong xã-hội mới được đều.

 

Tôi thiết tưởng như thế là bao nhiêu óc tôi vét ra cả vì một nhời hỏi của cô Loan rồi đó. Tôi chỉ lạy chín phương giời mười phương chư phật linh ứng cho tay bút tôi có thần hôm nay, để cho tôi được ngó thấy mặt ngọc cô Loan tôi. Nhược bằng tôi có nhầm lỗi thì xin cô hẵng dừng bút hỏi lại, đừng phê liệt vội. Ngộ khi tôi vội có quên điều gì, cô hỏi lại tôi xin đáp.

 

LƯU-Thị-kiểu.

 

Tôi không dám nói chỗ tôi ở vội, hễ bài của tôi có được thì xin cứ vào Nhật-báo, tôi sẽ đến tòa báo. Sau này gửi đến một nửa mảnh giấy làm con-tin, sợ kẻ khác lại nhận càn chăng.

 

=================+

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *