Cái đầu tiên thứ 6: RẤT NHIỀU NGƯỜI KHÔNG BIẾT nhà văn Pháp Charles Perrault (1628-1703)

RẤT NHIỀU NGƯỜI KHÔNG BIÊT nhà văn Pháp

Charles Perrault (1628-1703)

CON LO LEM

Có lẽ không thể nghi ngờ rằng, có đến 80% trong chúng ta biết những câu chuyện cổ tích hay muôn thủa dành cho trẻ em như: Cô Bé Lọ Lem, Chú Mèo Đi Hia, Hằng Nga Ngủ Trong Rừng hay Cô Bé Quàng Khăn Đỏ…

Cuối năm 2014, thông qua một người thân, tình cờ chúng tôi được biết Công ty Văn hóa Đông A. Đã hơn chục năm, kể từ khi tôi can dự vào việc cần phải hiểu chính xác là những gì đã tạo nên sự nghiệp của Nguyễn Văn Vĩnh, tôi đã may mắn được gặp, quen, thành bạn và… chia tay với không ít các nhà văn, nhà xuất bản, người làm công việc xuất bản. Đa phần chúng tôi gặp nhau thông qua các hoạt động xã hội.

Khác với những trường hợp đã diễn ra trong quá khứ, lần này người thân đó được phía Đông A đề nghị trao đổi cụ thể với tôi rằng: Cơ quan chúng tôi rất quan tâm đến các tác phẩm dịch của Nguyễn Văn Vĩnh, đặc biệt là đề tài về trẻ em. Nếu được, chúng tôi xin tham khảo cuốn sách “Truyện trẻ con” của Pe Rôl (Perraul). Mong ông giúp để chúng tôi tham khảo, qua đó sẽ sắp xếp kế hoạch để tái bản.

Như đã nhiều lần nhắc lại, tôi mang danh là kẻ “quản lý” những tư liệu liên quan đến sự nghiệp của học giả Nguyễn Văn Vĩnh, tuy nhiên số lượng những ấn phẩm, di cảo của Nguyễn Văn Vĩnh hiện tồn tại trong cất giữ của chúng tôi không đáng bao nhiêu.

Xác định không đáng bao nhiêu vì thứ nhất: Khối lượng các di cảo của Nguyễn Văn Vĩnh là quá lớn. Không kể hàng ngàn các bài viết bằng tiếng Việt và tiếng Pháp đã đăng trên các báo trước đây, chỉ riêng các đầu sách dịch đã có đến vài ba chục bộ, có đầu sách được chia thành bẩy, tám tập…

Thứ hai, từ thế hệ trước nữa, do những định kiến lịch sử, do sự “bài bác” của những lực lượng xã hội mang tư tưởng phủ định, do sự khống chế việc quảng bá tinh thần Nguyễn Văn Vĩnh trong những giai đoạn lịch sử nhất định, song than ôi… cũng vì chính cái lý do đó, nên đã sinh ra không ít sự đầu cơ kín đáo của những gương mặt biết sự đời, hiểu thế thái…Và cuối cùng, phải kể đến một sự thật cay đắng của hậu duệ trong gia tộc Nguyễn Văn Vĩnh, đó là sự túng bấn kéo dài trong quá khứ của các con, cháu (kể cả những người có ý thức, có tấm lòng) nên đã không kiếm đâu ra tiền để nghĩ tới việc xin mua lại những di sản đó dù họ biết những người muốn bán. Chỉ riêng việc để sao chép lại những bài viết của bố mình, đem về dạy cho các con mình, mà các con trai của học giả Nguyễn Văn Vĩnh đã phải cạy cục từng đồng, gom góp từng hào, bán cả những kỷ niệm quý giá cuối cùng trong cuộc đời để có tiền phục vụ cho một phần công việc tìm kiếm đó.

Gia tộc Nguyễn Văn Vĩnh đã trượt dài trên cái vết hằn “phá sản”. Nhân loại, nhiều người cũng đã từng bị phá sản, song cũng đã có không ít người tìm lại được theo thời gian nhờ những cơ may và lòng quyết tâm phục dựng. Nhưng đại gia tộc Nguyễn Văn Vĩnh không chỉ bị dồn ép vào cảnh phá sản về kinh tế, tài chính mà còn bị đẩy vào cảnh phá sản về tinh thần, nặng hơn nữa là bị phá sản cả ý thức hệ!

Cái lỗi ấy của ai? Và bao giờ mới có thể hàn gắn lại, là điều chúng tôi sẽ mãi kiên nhẫn theo đuổi mục tiêu này.

Cùng với dân tộc mình, các thành viên trong gia tộc học giả Nguyễn Văn Vĩnh đã sống qua một chuỗi dài những biến cố lịch sử khủng khiếp của một đất nước đầy bom đạn, khói lửa, máu và nước mắt ngập trong sự chia cắt… Sự chia cắt địa lý là những khoảng không không dễ vượt qua, nhưng sự chia cắt về ý thức mới là điều nan giải muôn đời. Đặc biệt, những khoảng không đó lại do con người chủ ý tạo ra. Khi đã bị chia cắt, lấy đâu ra sức mạnh? Bàn tay xòe liệu sẽ nắm được gì…? Việc lưu trữ những gì liên quan đến sự nghiệp của học giả Nguyễn Văn Vĩnh đối với các hâu duệ của ông, e cũng là điều không đáng phải ngạc nhiên.

CON BE QUANG KHAN DO

Trước đề nghị của Công ty Văn hóa Đông A, chúng tôi nhận thấy đây là nguyện vọng cần được giúp đỡ tích cực. Chúng tôi lên đường đi tìm cuốn sách đó ở những địa chỉ mà chúng tôi có quan hệ, và thật hạnh phúc, chúng tôi được người chủ trì Nhóm Sách xưa (sachxưa.net) đồng ý cung cấp.

Trong danh mục các tác giả và các ấn phẩm đã dịch của Nguyễn Văn Vĩnh mà chúng tôi thống kê, cũng giống như nhiều người, chúng tôi biết có cuốn sách “Truyện Trẻ Con” của nhà văn Pe Rôl. Song thật mỉa mai bởi lẽ, tôi chưa bao giờ được nhìn thấy cuốn sách đó. Vậy, nói gì đến được đọc. Chưa đọc, nghĩa là chưa biết, mà chưa biết làm sao hiểu?

Ơn Trời, đến một ngày, khi cầm trên tay cuốn “Truyện Trẻ Con” do Nguyễn Văn Vĩnh dịch, tôi không dấu được sự hổ thẹn đến mức tự thấy mình thực sự là kẻ mông muội. Trước những người thân và quen, tôi hét lên rằng: ôi, vậy ra những câu chuyện kinh điển cho trẻ em từ bao đời nay lan truyền qua báo chí, sách và phim ảnh đã được Nguyễn Văn Vĩnh dịch ra tiếng Việt từ khi chữ Quốc ngữ còn chưa phải là chữ viết chính thức của dân tộc Việt Nam, và việc này đã diễn ra từ cả trăm năm trước, mà tôi và hàng ngàn, hàng vạn người đều biết, thậm chí yêu thích đến mê mệt như các câu chuyện: Cô Bé Lọ Lem, Con Mèo Đi Hia, Cô Bé Quàng Khăn Đỏ hay Hằng Nga Ngủ Trong Rừng ….

Tra cứu trên Google.vn, nhiều, rất nhiều những ý kiến bình luận, nhận định qua các trang thông tin về một số những câu chuyện trong cuốn “Truyện Trẻ Con” và hoàn toàn là những cảm xúc đắt giá của độc giả khi đọc các câu chuyện này. Nhiều cơ sở truyền thông còn chép lại nguyên văn một vài câu chuyện lấy ra từ cuốn sách đó, nhưng tuyệt nhiên không tìm thấy nơi nào dám ghi rõ: Bản dịch của ai. Họ coi đó như những câu chuyện dân gian, chuyện cổ tích được truyền khẩu chăng? Hay họ coi đó là những câu chuyện đồng giao của quá khứ truyền lại?! Quan trọng hơn, vì sao họ cố tình không muốn xác định ai là người đã dịch các câu chuyện kinh điển này? Người dịch đã có ý thức thế nào với cuộc sống văn hóa cộng đồng, về đạo đức để làm cái công việc để đời này? Chắc chắn, họ đã không quan tâm đến lời dạy của Sextus Propertius là một nhà thơ bi thương nhất của La Mã Cổ đại khi ông lưu ý: “Trong những việc lớn chỉ riêng có mong muốn thực hiện cũng đã là có công”.

Những ai quan tâm đến văn hóa, đến công việc dịch thuật, đều không bao giờ đơn giản, coi nhẹ cái công lao trong việc dịch văn học, khoa học từ thứ ngôn ngữ khác ra tiếng nước mình. Có thể, từ thủa đó, Nguyễn Văn Vĩnh đã thấm cái tinh thần của Vissarion Grigoryevich Belinsky (1811-1848) Nhà phê bình văn học người Nga TK. XIX từng xác định “Văn học có ý nghĩa rất lớn, nó là gia sư của xã hội”. Mà có thể, Nguyễn Văn Vĩnh không hẳn phải biết đến Belinsky, ông mới đổ công ra để dịch cuốn sách “Truyện Trẻ Con” của Charles Perrault, thực hiện cái chức phận là gia sư của xã hội từ khi còn rất trẻ. Chúng ta hãy xem cái ý thức của Nguyễn Văn Vĩnh khi mới 25 tuổi lúc ông bắt tay thực hiện sự nghiệp dịch thuật, ông đã viết tâm sự của mình trong lời giới thiệu ở đầu cuốn sách khi phát hành tập truyện thơ Ngụ Ngôn của La Fontaine (1907) thế này:

Tập dịch-văn này tôi làm ra kể đã lâu lắm rồi, khi còn ít tuổi, chưa làm văn vần bao giờ, mà đọc qua thơ La Fontaine cũng phải cảm hứng, chấp chánh nên vần…”.

Khi Nguyễn Văn Vĩnh chính thức cho xuất bản cuốn “Truyện Trẻ Con” của Charles Perrault năm 1916, ông đã khẳng định với độc giả như sau:

“…Năm 1671, tiên-sinh được kén vào Đại Pháp Hàn-lâm-viện, đến năm 1687 thì tiên-sinh thủ-xướng nên cái vấn đề Tân học, Cựu-học, soạn ra tập thơ: “Thế-kỷ vua Đại Lô-y”; đến năm sau lại in ra sách: “So-sánh Cựu với Tân” ( Parallèle des Anciens et des Modernes). Nhưng mà cái danh-giá rất lớn của tiên-sinh là ở tập truyện cổ tích này…” (Lời tựa trong cuốn sách).

Như vậy, theo cái cách tâm sự của Nguyễn Văn Vĩnh, chúng ta đều nhận thấy ông đã thấm cái nội dung sâu sắc, cái giá trị muôn đời của những câu chuyện dành cho sự giáo dục nhân cách, lòng vị tha, giúp trẻ em biết khinh bỉ tính ích kỷ, cái xấu xa của sự lừa dối đến mức nào để khi muốn trở thành một người có hạnh phúc, phải hiểu cuộc đời này dưới con mắt của một kẻ có khả năng phân biệt rõ đâu là thiện, và thế nào là ác. Chắc chắn, Nguyễn văn Vĩnh đã nhận thấy đầy đủ cái tinh thần triết lý của nhà triết học người Anh Thomas Hobbes (1588-1679) đối với xã hội rằng

Khát vọng mà không được hướng dẫn thì phần lớn chỉ là sự cuồng dại ”, nên ông đã say xưa với cái sự nghiệp chuyển tải những tinh hoa văn hóa của nhân loại đến dân tộc mình, đến với một dân tộc bị ngoại bang nhìn bằng con mắt khinh miệt: “mọi rợ”! Thực tế này đã giúp chúng ta nhận thức được một góc trong sự nghiệp đồ sộ của Nguyễn Văn Vĩnh rằng: ông muốn gì?! Dân trí trước hay tiền bạc trước!

Chúng ta sẽ vô cùng cảm ơn Công ty Văn hóa Đông A đã có ý tưởng về việc dự kiến cho tái bản cuốn “Truyện Trẻ Con” của nhà văn Charles Perrault do Nguyễn Văn Vĩnh đã dịch ra chữ Quốc ngữ từ đúng 100 năm trước.

Công Ty Văn hóa Đông A khi tái bản thành công cuốn sách này sẽ là một hành xử đẹp, đúng như người xưa đã dạy:

Nếu người ta ném quá khứ qua cửa sổ , nó sẽ trở lại ở cửa lớn”, William James Durant (1885-1981).

BBT.Tannamtu.com

Nguyễn Lân Bình.                      

 

 

Tập truyện cổ tích “Truyện Trẻ Con’ được xuất bản lần đầu tại Hà Nội năm 1916, khi đó cuốn sách chưa có tranh vẽ minh họa. Những bức minh họa này được chính thức sử dụng trong cuốn sách “Truyện Trẻ Con” và được Nhà Xuất bản ALEXANDRE DE RHODES ấn hành năm 1943 tại Hà Nội và do họa sỹ Mạnh Quỳnh thực hiện.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *