Tính xấu người Việt, cần soi gương… (bài 2)

Tháng Tư vừa qua, tham gia vào chuyên mục “Tính xấu người Việt, sau soi gương phải cần thuốc đắng” của báo Tuổi Trẻ, chủ biên trang tannamtu.com đã gửi đến tờ báo này 3 bài viết liên quan đến chuyên mục này. Tờ báo đã cho đăng 2 bài, bài thứ 3, không rõ vì lý do gì không thấy được sử dụng. Để minh chứng cho tư tưởng của học giả Nguyễn Văn Vĩnh trong lĩnh vực xây dựng căn cốt tiến bộ của người Việt cách đây một thế kỷ, chúng tôi xin lần lượt đăng lại nguyên văn cả 3 bài đã gửi cho BBT báo Tuổi Trẻ.


Bài 2, tiếp theo “Xét tật mình, một đòi hỏi bức thiết” TT.14.4.14.

Hưởng ứng chương mục “Tính xấu người Việt” trên báo TT. đồng thời để chứng minh tính hệ thống trong tư tưởng canh tân của học giả Nguyễn Văn Vĩnh từ hơn 100 năm trước, tôi xin được nêu lần lượt có tính thứ tự về những mặt trái trong tính cách người Việt dưới nhãn quan xã hội của Nguyễn Văn Vĩnh đã nhận thức ra sao về nguồn gốc của những tính xấu đó.

1/ Tính nói dối.

Nguyễn Văn Vĩnh lớn lên và tồn tại trong bối cảnh xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX là một xã hội đang vận lộn điên cuồng trước đòi hỏi phải thay đổi lối sống và cách nghĩ của người dân nước Nam. Cuộc va đập lịch sử này diễn ra là hệ quả của những ảnh hưởng trước sự có mặt của người Pháp thực dân với chế độ Phong kiến hà khắc, hậu quả của gần 1000 năm Bắc thuộc.

Nhận thức sâu sắc này của Nguyễn Văn Vĩnh đã giúp ông cắt nghĩa được một cách khách quan những tính xấu và hiểu một cách công bằng những tính tốt của người Việt trong xã hội của ông. Ông luôn khẳng định “Người nhà quê chúng tôi thực thà lắm…”, nhưng vì sao lại thường xuyên bị người Pháp cai trị “…thường chê dân ta là hay ăn gian nói dối…”?

Theo Nguyễn Văn Vĩnh, mọi sự đều có căn nguyên của nó và việc mỗi người muốn hiểu được những căn nguyên ấy đều phải suy nghĩ trên cơ sở của những hiểu biết trí thức, rồi từ đó sẽ hành xử một cách hợp lẽ trước mọi yêu cầu của xã hội khi va chạm. Nguyễn Văn Vĩnh cũng tin rằng: Khi con người nhận thức được rõ bản chất và lý do tạo ra những thói quen xấu, người ta sẽ trở nên độ lượng và bao dung hơn, từ đó sẽ có được thái độ khoan hoà để cùng nhau khắc phục những yếu kém của mỗi người, và từ đây sẽ xây dựng được thành công một xã hội công bằng và tiến bộ.

Chứng minh cho những quan điểm này của Nguyễn Văn Vĩnh, tôi xin được nêu nguyên văn lời dẫn của Nguyễn Văn Vĩnh khi viết về tính nói dối, đăng trên “Đông dương tạp chí” số 9 năm 1913 như sau:

“Các quan Tây thường chê dân ta là hay ăn gian nói dối. Điều đó quả thật, nhưng chỉ với các quan Tây cũng như ta. Còn ở dưới nông thôn thì không thế. Đại đa số nông dân phân biệt rõ thiện, ác và tin rằng ăn ở thật lòng với nhau là quý, mới được bạn bè hàng xóm láng giềng yêu mến, giúp đỡ. Với nhau, họ rất chân thật. Vậy vì sao các quan Tây chê vậy?

Thưa rằng quả thực đối với các quan nói dối là cách tự vệ của dân đen .Các quan tự nêu hư danh là phụ mẫu của dân, vì dân mà cầm cán cân công lý. Sự thật đâu có thế! Quan chỉ vì tiền, ai đưa cho quan nhiều bổng lộc thì quan ra sức bênh, đè nén áp bức là việc hàng ngày của quan. Vì vậy đã tới cửa quan thì người đi kiện cố nhiên cũng phải nói dối để quan xử cho có lợi, người bị kiện tất nhiên cũng phải nói dối để mong đỡ bị hại, gặp quan: sợ quan nên nói dối mà nịnh quan cũng nói dối. Thế là với quan ta, ai cũng nói dối cả thì tránh sao khỏi nói dối với quan Tây, là quan của quan, nói thật sao được!”.

Tựu trung lại, mỗi chúng ta, khi nhìn lại thực tế nêu trên, sẽ càng thấm thía để quyết tâm tìm đến khả năng cùng nhau xây dựng một xã hội dân chủ và bình đẳng, chắc chắn sống trong một xã hội như vậy, người ta sẽ bớt việc nói dối đi rất nhiều.

( Bài tiếp theo: Tính ỷ lại).

Hà Nội, ngày 15.4.2014 Nguyễn Lân Bình.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *