Ngày Quốc tế Pháp ngữ 20.3 với Nguyễn Văn Vĩnh

 

Ngày Quốc tế Pháp ngữ 20.3 với Nguyễn Văn Vĩnh

(bài viết nhân nhân ngày Francophonie)

Năm 2008, bộ phim tài liệu lịch sử về cuộc đời và sự nghiệp của học giả Nguyễn Văn Vĩnh đã thực sự hoàn thành. Bộ phim ra đời bắt nguồn từ những suy nghĩ và nhận thức bản năng của con cháu là hậu duệ của gia tộc Nguyễn Văn Vĩnh. Bộ phim đã được trình bày trước rất đông các nhà nghiên cứu, các giáo sư chuyên ngành, các sinh viên chuyên khoa và rất nhiều các tầng lớp xã hội quan tâm và yêu quý lịch sử văn hóa Việt Nam giai đoạn nửa đầu của thế kỷ 20.

Bộ phim tài liệu mang tên “Mạn đàm về Người Man di hiện đại” có thời lượng 215 phút, chia làm 4 tập. Sự hoàn thành việc cho ra đời bộ phim, là một chất xúc tác đặc biệt, sự thử nghiệm phản ứng không phải chỉ đối với nhãn quan văn hóa của xã hội, mà còn là sự thử nghiệm độ gắn kết, tính kế thừa những tinh hoa của tiền nhân đối với chính các thế hệ là hậu duệ của học giả Nguyễn Văn Vĩnh.

Trước khi xây dựng bộ phim, do hoàn cảnh cực kỳ phức tạp của lịch sử Việt Nam, các hậu duệ của học giả Nguyễn Văn Vĩnh cũng không xác định được chính xác họ có bao nhiêu người anh, chị em họ, ở những đâu và có nói tiếng Việt hay không ? Cụ thể, nhóm nhỏ hậu duệ này biết nhóm nhỏ hậu duệ kia, nhưng chưa bao giờ nghe nói đến nhóm nhỏ hâu duệ X và sự liên hệ cũng thiếu tính thường nhật.

Từ giai đoạn thai nghén việc làm phim, đến quá trình tiến hành làm phim, cho đến khi hoàn thành bộ phim, các thành viên là hậu duệ của học giả Nguyễn Văn Vĩnh đã dần dần nhận ra nhau, làm quen với nhau…thậm chí trở thành thân thiết với nhau theo những cách riêng biệt ! Bên cạnh giá trị hẹp của các mối liên hệ trong phạm vi một gia tộc, nhìn ở phạm vi rộng trong toàn xã hội cũng đã được hình thành những liên hệ mới thông qua nội dung đầy ấn tượng của đề tài này. Đặc biệt đối với một số Tổ chức, cá nhân ở cả ba miền Nam Bắc Việt Nam, cũng như ở ngoài nước. Thực tế này đã trở thành cơ hội tốt, giúp cho việc nhìn nhận, phục dựng đầy đủ chân dung thật của học giả Nguyễn Văn Vĩnh ngày càng cụ thể và phong phú. Nhưng ở mặt khác, đó cũng là những thách thức mới đầy tính đa dạng đối với đề tài và những người chủ trương theo đuổi.

Trước thực tế gian nan này, những người chủ trương và thực hiện đề tài đã nhận được rất nhiều sự chia sẻ, hậu thuẫn và giúp đỡ tuyệt đối vô tư của nhiều tổ chức, cá nhân cực kỳ nhiệt tâm và bền bỉ. Xin được đơn cử như Tổ chức  “Ký ức Việt Nam” (L’association Việt Nam Mémoire) do ông Nguyễn Khánh Hội là cố Chủ tịch và AdaLY (Hội những người mến mộ YERSIN) do bà Anna Owhadi Richardson là Chủ tịch, đều ở Cộng hòa Pháp. Những quý vị này, ngoài việc chỉ dẫn, giới thiệu những địa điểm trên đất Pháp liên quan đến đề tài, còn thực sự hân hoan và hãnh diện khi trở thành những cộng sự đích thực của đề tài. Vì vậy, việc hoàn thành bộ phim tài liệu về Nguyễn Văn Vĩnh, đã làm cho nhiều người tự hào thật sự vì Nguyễn Văn Vĩnh là người Việt Nam, người Việt Nam giỏi tiếng Pháp nhất mà họ chưa từng biết trong lịch sử !   

Ngoài những thiện tình và lòng ngưỡng mộ của một số tổ chức và cá nhân như nói ở trên, còn phải kể đến lòng tự hào dân tộc của nhóm những cộng tác viên đó khi nói đến con người Nguyễn văn Vĩnh. Một con người bằng xương bằng thịt, con người của niềm hãnh diện sâu sắc trong văn hóa Việt Nam. Một con người, nói như Philippe Le Failler, cán bộ nghiên cứu của Viện Viễn Đông bác cổ Pháp ở Hà Nội và tiến sỹ Nguyễn Phương Ngọc, giảng viên của Đại học Aix en Provence Cộng hòa Pháp là: Người Pháp kính trọng Nguyễn Văn Vĩnh vì ông không có cái mặc cảm tự ty của người dân ở một nước thuộc địa, với ông, người Việt Nam cũng sẽ như người Pháp nếu có tri thức. (Trích phỏng vấn trong phim của Philippe Le Failler).

Biết ơn Tạo hóa và những tấm lòng thơm thảo, để chứng minh với người đời và dư luận thế giới, năm 2008, nhân ngày 20.3, bà Anna Owhadi Richarson thành viên Ban Tổ chức ngày Quốc tế Pháp ngữ Francophonie đã kết hợp với cơ quan chính quyền thành phố Montpellier và các Viện đại học, quyết định mời nhóm làm phim “Mạn đàm về Người Man di hiện đại” đến chiếu tập phim rút gọn 52 phút tại lễ kỷ niệm ngày Quốc tế Pháp ngữ được tổ chức ở Các Viện Đại học Montpellier. Thật cảm động, vì đây là lần đầu tiên, đề tài về học giả Nguyễn Văn Vĩnh được trình bày bằng phim trước sự quan tâm của cộng đồng quốc tế. Nói Cộng đồng Quốc tế, vì trong các đại biểu được Chủ tịch đoàn buổi lễ giới thiệu khách tham dự Lễ kỷ niệm ngày Quốc tế Pháp ngữ năm đó, có hai vị là đại diện cho EU. Nhìn trên tấm áp phích khổ lớn của buổi lễ, chúng tôi thấy lá cờ của Liên minh Châu Âu, điều đó thật sự là nguồn động viên không nhỏ đối với nhóm làm phim chúng tôi khi tham dự buổi lễ long trọng này.

130313_DSCF8634

Một góc bờ biển của thành phố Montpellier

Áp phích của ngày lễ kỷ niêm Quốc tế Pháp ngữ 20.3.2008

130313_DSCF8646

Chủ tich đoàn của buổi lễ kỷ niệm ngày Quốc tế Pháp ngữ 20.3.2008 tại Các Viện Đại học Montpellier

Buổi chiếu phim được thực hiện tại hội trường chính của Các Viện Đại học, nằm bên cạnh công viên lớn giữa thành phố Montpellier. Khách đến xem phim vào cửa tự do. Chúng tôi thấy, ngoài các đại biểu của Lễ kỷ niệm ngày Quốc tế Pháp ngữ, còn có cả cư dân của thành phố, đặc biệt chúng tôi gặp một nhóm Việt kiều cũng đến dự.

130313_DSCF8665

Nhóm Việt kiều của thành phố Montpellier trong buổi chiếu phim.

Ban tổ chức khai mạc buổi chiếu phim bằng một tiết mục do các cháu thiếu nhi trình diễn một hoạt cảnh dựa trên một câu chuyện ngụ ngôn của La Phông Ten (Fable de La Fontaine). Không khí rất trang trọng. Buổi chiếu kết thúc tốt đẹp, phải nhấn mạnh là tốt đẹp bởi chúng tôi nhìn ở góc độ kỹ thuật và hài lòng vì đây là lần đầu tiên, bộ phim được chiếu ở một nơi chuyên nghiệp. Tôi và anh Nguyễn Sỹ Bằng (Người quay phim chính) lo lắng không dám cử động trong suốt buổi chiếu, chỉ lo có sự cố vì chất lượng phim của mình không biết có phù hợp với thiết bị kỹ thuật thế hệ mới của rạp không ?! Ảnh của bộ phim rất đẹp, âm thanh thật tốt, phim được phụ đề bằng tiếng Pháp.

130313_DSCF8669

Nhóm thiếu nhi của thành phố Montpellier biểu diễn tiết mục hoạt cảnh phỏng theo truyện ngụ ngôn của La Phông Ten.

Hết phim, khách xem vỗ tay nhiệt liệt. Ông Nguyễn Văn Thuộc và phu nhân, đại diện cho cơ quan Đại sứ quán Việt Nam tại Cộng hòa Pháp đứng dậy khỏi ghế ngồi và phát biểu trong tâm trạng xúc động. Ông cảm ơn phía Pháp đã tạo điều kiện để công chúng Pháp biết đến một người Việt Nam xuất chúng, một người đã có công lớn trong việc xây dựng mối quan hệ văn hóa Việt Pháp. Ông nói: Nguyễn Văn Vĩnh thực sự là chiếc cầu nối của nền văn hóa Đông-Tây ở đầu thế kỷ 20.

Cảm động hơn nữa, khi chúng tôi ra về, một nhóm Việt kiều đã không kìm nén được sự xúc động, bày tỏ với chúng tôi: “Cảm ơn các anh đã cho chúng tôi biết đến Nguyễn Văn Vĩnh, một người Việt Nam vĩ đại, nhưng thích nhất là chúng tôi được xem phim ca ngợi một người Việt Nam giỏi tiếng Pháp, giỏi văn học Pháp tuyệt vời, ngay trước các bạn người Pháp. Chúng tôi có quyền hãnh diện nói với các bạn Pháp rằng: Việt Nam có những người giỏi như thế đấy. Thế mới biết, người Việt Nam mình có kém ai đâu. Các anh đã giúp chúng tôi thêm tự hào về dân tộc mình khi đang sống ở đất khách, quê người !”.

Để kết thúc bài ký sự ngắn này, tôi xin bày tỏ nỗi niềm của mình mỗi khi đến ngày Quốc tế Pháp ngữ 20.3 hàng năm một sự băn khoăn vô tận, đó là: Lịch sử đã đi qua cả một thế kỷ, những di sản do Nguyễn Văn Vĩnh để lại trong đời sống văn hóa của cả Việt Nam và Pháp đều là hiện hữu và có giá trị thực, Nguyễn Văn Vĩnh, người Việt Nam đầu tiên tham gia thành công vào công cuộc xây dựng mối quan hệ văn hóa mới trong bối cảnh khi hai quốc gia là thù địch, giữa hai dân tộc khác nhau tuyệt đối về bản sắc văn hóa, nhưng ông đã chứng minh ngược rằng: “…Chữ Quốc ngữ là biểu tượng xuất sắc cho sự hòa hợp thành công hiếm hoi giữa phương Tây và phương Đông !”* .

Hay nói một cách khác, chiến tranh và xung đột sẽ chỉ là sự đổ vỡ và mất mát, nhưng cuộc xung đột thuộc địa Pháp – Việt trong quá khứ đã để lại một di sản đáng giá, đó là mối quan hệ văn hóa, và người đã hiến dâng cả cuộc đời mình cho lý tưởng đó, chính là Nguyễn Văn Vĩnh !

Vậy, bao nhiêu năm qua, bao nhiêu lần kỷ niệm ngày Quốc tế Pháp ngữ 20.3, đã có bao giờ, đã có lần nào Ban Tổ chức nhắc đến vai trò của Nguyễn Văn Vĩnh chưa ? Nếu dẫn chứng những tư liệu đã có ở mỗi một phía khi nói về Nguyễn Văn Vĩnh, họ cũng đã có những ý kiến rất thành tâm, rất trân trọng, nhưng khi họ ngồi cùng nhau trong một bàn, họ im lặng!

Xin được minh chứng quan điểm về Nguyễn Văn Vĩnh của người đứng đầu Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ Francophonie, ngài Chủ tịch ABDOU DIOUP đã xác nhận qua bức thư gửi đến lễ kỷ niệm ngày Quốc tế Pháp ngữ 20.3.2008 rằng:

“…Không có gì đáng ngạc nhiên khi từ bao lâu nay, chúng ta đã biết rằng Nguyễn Văn Vĩnh giữ vị trí quan trọng trong việc truyền bá văn hoá Pháp tại Việt Nam. Bằng những công trình xuất sắc, ông dịch các tác phẩm của những nhà thiên tài Pháp, ông đã giúp nhiều thế hệ người Việt Nam tiếp xúc với tiếng Pháp, thứ tiếng mà, như một trong các ông tổ đã sáng lập ra, cho rằng nó mang tính nhân văn trọn vẹn và được dệt vòng quanh trái đất ”.

Chắc chắn, vong hồn của Nguyễn Văn Vĩnh không khi nào trông đợi việc hậu thế vinh danh mình ! Khẳng định như vậy, vì trong những bối cảnh sinh thời, Nguyễn Văn Vĩnh đã từng hai lần khước từ việc nhận Bắc đẩu Bội tinh, từ chối làm quan Thượng thư cho Triều đình Huế và trên nhiều trang báo do chính mình là Chủ bút, tờ “Trung Bắc Tân văn”(1915-1919), ông đã nhiều lần nhấn mạnh: “Tôi chỉ là người thường!”.

Cho nên, nếu hành xử của những người có trách nhiệm không rõ ràng đối với lịch sử, đừng mong hậu thế sẽ tôn trọng mình. Không nên, rất không nên chứng minh câu nói trong một bài viết ngày 19.5.2012 của tuanvietnam, có đoạn: “Những gì mà trái tim thờ ơ, thì mắt cũng không nhìn thấy được” .

Hà Nội, ngày 12.3.2013.

Nguyễn Lân Bình.

* Phát biểu của Nguyễn Đình Đăng, Tiến sỹ Vật lý hạt nhân, họa sỹ-hội                   

  viên hội Mỹ thuật Việt Nam tại buổi lễ khai mạc triển lãm hội họa

  mang tên:  “13 tầm nhìn từ Nhật Bản” ngày 13.11.2006.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *